Grudziądz
Herb Grudziądza Flaga Grudziądza
Dewiza: Miasto na szczęście
Województwo	kujawsko-pomorskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Grudziądz miejska
Założono	XI w.
Prawa miejskie	18 czerwca 1291
Prezydent miasta	Robert Malinowski
Powierzchnia	57,76 km²
Wysokość	50 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość	99 003 1 714,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 056
Kod pocztowy	86-300 do 86-311
Tablice rejestracyjne	CG
Urząd miejski ul. Ratuszowa 1 86-300 Grudziądz

Grudziądz (niem. Graudenz, łac. Graudensis, ros. Грудзёндз) – miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim nad Wisłą. W latach 1975-1998 miasto leżało w administracyjnych granicach województwa toruńskiego. Liczba mieszkańców miasta wynosi 99 003 co daje mu 4. miejsce pod względem wielkości w województwie i 40. miejsce w Polsce. Miasto ciągnie się w kierunku południkowym ponad 12,5 km, w kierunku równoleżnikowym tylko 6,2 km. Na południe od ujścia Osy wznosi się Kępa Forteczna (86,1 m n.p.m.), zaś na południe od niej – Kępa Strzemięcińska (79,3 m n.p.m.)

Grudziądz leży na 835 km biegu Wisły. Szerokość koryta rzeki w obrębie miasta wynosi od 320 do 500 m, a spadek rzeki – 0,18%. Głębokość koryta dochodzi do 9 m.

Grudziądz jest "stolicą" podregionu zamieszkanego przez ok. 530 tys. mieszkańców. Region obejmuje swoim zasięgiem środkową część Pomorza Nadwiślańskiego. W Grudziądzu ma siedzibę Starostwo Powiatowe, natomiast jako miasto wydzielone wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Najbliżej położone miasta to: Radzyń Chełmiński (19km), Łasin (25 km), Nowe nad Wisłą (26 km), Świecie nad Wisłą (26 km), Wąbrzeźno (32 km), Chełmno (34 km), Jabłonowo Pomorskie (34 km) oraz Kwidzyn (35km). Laskowice Pomorskie, leżące za Wisłą są najbliższym dużym węzłem kolejowym. 17 października 2008 został oddany do użytku odcinek autostrady A1 ze Swarożyna do podgrudziądzkich Nowych Marz, co usprawniło komunikację w kierunku Trójmiasta.

Grudziądz jest położony na Pomorzu Nadwiślańskim, na prawym brzegu Wisły. Położenie miasta w połowie drogi między portami północy i dużymi ośrodkami gospodarczymi (jak np. Bydgoszcz, Toruń), jak również na najkrótszym szlaku, łączącym zachód Polski z Warmią i Mazurami. Z racji położenia miasto od zawsze odgrywało ważną rolę. Na mapie administracyjnej Polski, Grudziądz leży w województwie kujawsko-pomorskim, i wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Jest ono również siedzibą starostwa powiatowego, obejmującego swoim zasięgiem 6 gmin. W jego północnej części dominuje zabudowa jednorodzinna, centralną część miasta stanowi stara, zabytkowa zabudowa śródmiejska, natomiast w południowej usytuowane są dzielnice przemysłowo-składowe, a także duże osiedla mieszkaniowe z "wielkiej płyty". Grunty miasta należą do: Skarbu Państwa (27,5%), Miasta Grudziądz (40,1%), mienia prywatnego (28,3%) oraz (4,1%) do podmiotów gospodarczych (kościołów, związków wyznaniowych). Grudziądz położony jest w Kotlinie Grudziądzkiej, której powierzchnia wynosi około 240 km², długość 20 km a szerokość 18 km. Jej cechą charakterystyczną są trzy tzw. kępy, które wznoszą się ponad 60 m nad poziom doliny Wisły. Największą z nich jest Kępa Forteczna, wznosząca się na wysokość 86,1 m n.p.m.Pozostałe dwie kępy to Kępa Strzemięcińska i Górnej Grupy. Miasto może pochwalić się bogatymi zasobami czwartorzędowych wód podziemnych. Grudziądz i jego okolice, zaliczone zostały do obszarów najwyższej ochrony w podziale na Główne Zbiorniki Wód Podziemnych Polski i oznaczone jako zbiornik nr 129.

Zbiorniki wodne

• jezioro Rudnickie Wielkie
• jezioro Tarpno
• jezioro Rządz

Historia

Najstarsze ślady bytności człowieka na tym terenie sięgają okresu późnego paleolitu, ok. 8 000 lat p.n.e.

Ks. Stanisław Kujot dość dokładnie opisuje chrześcijańskie początki Grudziądza (oraz nazwę miejscowości) na podstawie analizy istniejących po dziś dzień dokumentów: "[...]... Tak samo się rzecz miała z ziemią chełmińską, która do Mazowsza należała i z niem razem w pierwszej połowie rządów Bolesława Chrobrego do państwa polskiego weszła. Mazowsze przedwiślanskie należało do Polski już za Mieszka I. Stosunek zaś ten zależności obu ziemi do Polski nie był przejściowy tylko, lecz trwały, bo zastajemy go jeszcze za Bolesława Śmiałego, kiedy tenże około r. 1065 zamierzając jakieś nowe biskupstwo założyć, prócz innych grodów mu także Grudziądz – Grudenczh – , a w Chełmnie – in Culmine – każdy dziewiąty targ, to jest dochody książęce z niego, i opłatę z karczem – nonum forum cum tabernario – , wreszcie wszystkie przewozy przez Wisłę od ujścia Bzury aż po morze – transitus omnes per Wyslam a Camen usque ad marę – wyznaczył." W. Kętrzyński domyśla się, że darowizny te dla biskupstwa płockiego przeznaczone były. Nie było zaś przykładu, by chrześcijański książę ziemię jakąś z samodzielności wyzuł, a przy pogaństwie zostawił, owszem za podbiciem szło z powszechnego zwyczaju nawracanie. Choć tedy pisane źródła, których w kraju współczesnych albo bliskoczesnych brak zupełnie, o sprawie tej tak ważnej milczą, wniosek sam się nasuwa, że i Piastowie chrześcijańscy na dolnym powiślu, o ile ono do państwa ich należało, tak samo sobie postąpili...[...]

Miasto zostało założone w roku 1291 na prawie chełmińskim. W dawnych tekstach występuje pod różnymi określeniami: Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Badacze od wielu lat spierają się o etymologiczne znaczenie nazwy. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego.

Kluby sportowe 

W Grudziądzu funkcjonuje 39 klubów sportowych, które prowadzą łącznie 53 sekcje.

• Grudziądzkie Towarzystwo Żużlowe (GTŻ Grudziądz), powołane w 2002 roku w miejsce założonego w 1979 roku Grudziądzkiego Klub Motorowego, który zakończył działalność ze względów finansowych
• Grudziądzki Klub Sportowy "Olimpia"
• MKS Drumed Nicrometal Grudziądz
• Klub Wioślarski "Wisła Grudziądz"
• Grudziądzkie Towarzystwo Piłkarskie "Nadwiślanin"
• Uczniowski Klub Sportowy Rotmistrz MAT Premium Grudziądz
• Uczniowski Klub Sportowy "Ruch"
• Uczniowski Klub Sportowy "Orka"
• Miejski Klub Sportowy "Start"
• Klub Sportowy "Stal"
• MMA Grudziądz
• Autonomiczna Ludowa Kolarska Sekcja "Stal" Grudziądz
• Aeroklub Grudziądzki
• KS Elektryk
• KS Stomil
• Autonomiczna Sekcja Tenisa Stołowego OLIMPIA-UNIA
• JKS Rywal Grudziądz
• Grudziądzkie Towarzystwo Sportów Bilardowych
• Klub Płetwonurków
• Bractwo Wodniaków
• Grudziądzkie Towarzystwo Tenisowe
• Uczniowski Klub Sportowy "Arm Fanatic Sport" Grudziądz

W latach 80. na stadionie grudziądzkiej "Olimpii" rozegrała swoje spotkanie młodzieżowa reprezentacja Francji z Zinedinem Zidanem w składzie

Osiedla Grudziądza 

Osiedla Grudziądza

• Wielki Kuntersztyn
• Mały Kuntersztyn
• Os. Mniszek
• Os. Kawalerii Polskiej
• Os. Kopernika
• Os. Lotnisko:

• Nowe Lotnisko
• Stare Lotnisko

• Os. Rządz
• Os. Strzemięcin
• Os. Wyzwolenia
• Owczarki
• Pastwisko
• Rudnik
• Sadowo
• Śródmieście
• Tarpno:
  • Wielkie Tarpno
  • Nowe Tarpno
  • Małe Tarpno
  • Os. Tarpno
• Tuszewo
• Batorego
• Franciszkowo

Komunikacja miejska 

Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce posiadającym własną komunikację tramwajową, w mieście funkcjonują dwie linie tramwajowe (nr 1 i nr 2). Tramwaje w Grudziądzu pojawiły się już w 1896 roku.

Miejski Zakład Komunikacji w Grudziądzu korzysta z 2 linii tramwajowych i 19 autobusowych. Sieć tramwajowa jest jedną z najstarszych i najbardziej malowniczych w kraju. Jest bardzo ważna w życiu miasta, jednak nie obsługuje niektórych dużych osiedli, takich jak Lotnisko, czy Mniszek. Obecnie planuje się rozbudowę sieci tramwajowej i modernizację istniejących torów.

Więcej informacji o Grudziądzu w serwisie Wikipedia.